CONNECT:  
           

Στο μπουντουάρ της Θεοδώρας

Λένα Ιωαννίδου Τρίτη, 19 Ιανουαρίου 2016
Λένα Ιωαννίδου
Chief Editor
 

Theodora de Byzance Ακολουθήστε μας σε ένα αλλιώτικο ταξίδι, με οδηγό την ομορφιά . Μια συναρπαστική περιπλάνηση στην Κωνσταντινούπολη του 6ου αιώνα μ. Χ., στα δημόσια λουτρά της, στα σπίτια των ευγενών και των πληβείων, ακόμα και στα ιδιαίτερα διαμερίσματα της αυτοκράτειρας !

Αν η αρχαιότητα λάτρεψε και ύμνησε το ανθρώπινο σώμα , ο Χριστιανισμός το αντιμετώπισε σαν κάτι φθαρτό και γήινο, ένα εμπόδιο στη σωτηρία της ψυχής. Η ενασχόληση με τον καλλωπισμό θεωρήθηκε αμαρτία και καταδικάστηκε από την Εκκλησία. Όμως, μέσα από επιστημονικές μελέτες αλλά και από μαρτυρίες ιστοριογράφων , σύγχρονων της Αυγούστας Θεοδώρας, της διασημότερης αυτοκράτειρας του Βυζαντίου, ανακαλύπτουμε ότι η εξωτερική εμφάνιση δεν έπαψε, ακόμα και τότε, να παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στη ζωή των γυναικών αλλά και των ανδρών … .

Απαγορευμένη ομορφιά

Οι πατέρες της εκκλησίας ήταν οι μεγαλύτεροι πολέμιοι του κάλλους . Κατέκριναν την υπερβολική αφοσίωση στο σώμα, υποστήριζαν ότι ο στολισμός και η αλλαγή με τεχνητά μέσα και ψιμύθια (μακιγιάζ) αλλοιώνει την εικόνα που έδωσε ο Θεός στον άνθρωπο και τον απομακρύνει από τη φροντίδα για τη σωτηρία της ψυχής. Έλεγαν ακόμη ότι το πρόσωπο, δεν θα πρέπει να καταντά προσωπείο και να γίνεται όργανο ερωτικής πρόκλησης… Φυσικά, σε μια κοινωνία ανδροκρατούμενη, όπως ήταν η βυζαντινή, όλα σχεδόν τα βέλη στρέφονταν προς τις γυναίκες, οι οποίες κατηγορούνταν ότι χρησιμοποιούν τον καλλωπισμό για να προσελκύσουν το ενδιαφέρον των ισχυρότερων κοινωνικά ανδρών. Στην πράξη βέβαια, τα πράγματα ήταν πολύ διαφορετικά. Οι κοσμικές Βυζαντινές, δεν μοιάζει να έδιναν και τόση σημασία στις νουθεσίες του Κλήρου. Απόδειξη τα πολυάριθμα σύνεργα καλλωπισμού και δοχεία αρωμάτων που σώζονται μέχρι τις μέρες μας. Μάλιστα, η ενασχόληση της γυναίκας της ανώτερης –κοινωνικά και οικονομικά –τάξης, με τον καλλωπισμό και γενικά με την εξωτερική της εμφάνιση όχι μόνο δεν ήταν κατακριτέα αλλά είχε και την υποστήριξη του συζύγου , γιατί έτσι προβαλλόταν και ο ίδιος κοινωνικά.

Στο μπουντουάρ…

Ας μεταφερθούμε όμως νοερά στα ιδιαίτερα διαμερίσματα της Θεοδώρας για να ρίξουμε μια κλεφτή ματιά στο …μπουντουάρ της. Οι συνταγές ομορφιάς που εφάρμοζε η αυτοκράτειρα- όπως και οι περισσότερες γυναίκες της εποχής της- μάλλον θα μας προκαλούσαν ανατριχίλα …. Μαθαίνουμε λοιπόν ότι για τον καθαρισμό του προσώπου χρησιμοποιούσε υλικά όπως νίτρο και κιμωλία. Για να τονώσει το χρώμα και τη λάμψη της επιδερμίδας, την άλειφε με περιττώματα σαύρας, ενώ η μάσκα ομορφιάς που έφτιαχνε με ρητίνη, αποξηραμένα φυτά και μέλι, έμενε στο πρόσωπό της για μια ολόκληρη μέρα πριν ξεπλυθεί!.

Αλλά και οι πρώτες ύλες για το μακιγιάζ, ήταν τουλάχιστον … ανορθόδοξες. Οι βυζαντινές χρησιμοποιούσαν 3 βασικά χρώματα, μαύρο, άσπρο και κόκκινο. Το μαύρο χρώμα με το οποίο τόνιζαν τα μάτια (τα smoky eyes ήταν και τότε trendy…), τις βλεφαρίδες και τα φρύδια, προερχόταν είτε από το στίμμι (θειούχο αντιμόνιο) ή από τη λιγνύα, ένα μείγμα από κουκουνάρι και υγρή πίσσα! Το ψιμύθιο, η λευκή πούδρα από ανθρακικό μόλυβδο κάλυπτε πρόσωπο και λαιμό, o αραιωμένος ασβέστης είχε ρόλο makeup, ενώ από φύκια της θάλασσας παρασκευαζόταν το κόκκινο χρώμα με το οποίο οι βυζαντινές τόνιζαν τα χείλη, τα μάγουλα –αλλά και την άκρη του πιγουνιού τους! Υπάρχουν τέλος μαρτυρίες ότι ορισμένοι άνδρες έβαφαν το πρόσωπό τους με ώχρα, για να αποκτήσουν χλομή όψη ταλαίπωρου μοναχού που ζει ασκητικά!

Στο spa …1500 χρόνια πριν

Οι θέρμες, δηλαδή τα λουτρά των Βυζαντινών, εκτός από χώροι καθαριότητας και ευεξίας, ήταν και χώροι κοινωνικής ζωής, κυρίως για τις γυναίκες, οι οποίες, ζώντας περιορισμένη και χωρίς πολλές ευκαιρίες για έξοδο, ζωή, είχαν τη δυνατότητα εδώ να συζητήσουν , να τραγουδήσουν και να χορέψουν.

Η ιεροτελεστία: Το πρώτο που έκαναν ήταν να αλείψουν το σώμα τους με λάδι, κρασί και αρώματα και να μπουν στο θερμό χώρο του λουτρού. Εκεί, αφού ίδρωναν στο χαμάμ, τρίβονταν με το τρίπτρο (το υφασμάτινο γάντι), απολεπίζονταν με το σπαρτίον ή με ύσσωπο (φυτικές ίνες ), σαπουνίζονταν με γαλλικόν (σαπούνι που ερχόταν από τη Γαλλία!) και το λουτρό ολοκληρωνόταν με την είσοδό τους στο ψυχρόν, μια δεξαμενή με κρύο νερό. Στη συνέχεια σκουπίζονταν, αλείβονταν με μύρα και αποσύρονταν στα διαμερίσματα ανάπαυσης, όπου έτρωγαν και έπιναν τονωτικά ποτά-τα energy drinks της εποχής;.

Hair trends

Για τις Βυζαντινές τα μακριά μαλλιά ήταν αναπόσπαστο στοιχείο θηλυκότητας και ομορφιάς . Οι γυναίκες κούρευαν τα μαλλιά τους μόνο σε ένδειξη πένθους ή για διαπόμπευση, λόγω ηθικού παραπτώματος. Οι κομμώσεις τους ήταν περίτεχνες, έστω και αν μία αξιοπρεπής κυρία έπρεπε κατά τις εξόδους της να έχει πάντα καλυμμένο το κεφάλι. Τις έκαναν μόνες τους χρησιμοποιώντας κτένες από χρυσό, ασήμι, ελεφαντόδοντο, ή ξύλο. Ωστόσο η αυτοκράτειρα όπως και οι γυναίκες της ανώτερης τάξης, καλούσαν εμπλέκτριες ή κουρίδες , όπως λέγονταν τότε οι κομμώτριες. Συνήθως έπιαναν τα μαλλιά στην κορυφή του κεφαλιού ή στη βάση του αυχένα σε κότσο (κρήδεμνον ), και τα συγκρατούσαν με

χρυσά και μαργαριταρένια κτένια ή περόνες. Άλλοτε πάλι έκαναν χωρίστρα στη μέση και τα έπλεκαν σε δύο βαριές κοτσίδες –συχνά πρόσθεταν ψεύτικες πλεξούδες, σαν τα σημερινά extensions – τις οποίες στόλιζαν με χρυσές ταινίες και τις δίπλωναν γύρω από το κεφάλι σαν στεφάνι. Τα νεαρά κορίτσια άφηναν τα μαλλιά τους να πέφτουν στους ώμους ελεύθερα και βοστρυχωτά (με μπούκλες). Για το look αυτό, άπλωναν μια ειδική αλοιφή από ρίζα ασφόδελου και κρασί και σγούραιναν κάθε τούφα με ζεστό σίδερο (Calamustrum). Τέλος, η βαφή των μαλλιών ήταν κάτι συνηθισμένο για άντρες και γυναίκες. Για παράδειγμα, οι μέλλουσες νύφες τα έβαφαν κόκκινα. Το δημοφιλέστερο χρώμα πάντως ήταν το … καλότριχον, -που δεν είναι άλλο από το ξανθό-, δείγμα ομορφιάς και για τα δύο φύλα! Σύμφωνα με μαρτυρίες, πολύ συχνά ξάνθαιναν τα μαλλιά τους - αφήνοντας ωστόσο τα φρύδια πάντα μαύρα!

Άρωμα.. Βυζαντινό

Στο Βυζάντιο, αγαπούσαν και φορούσαν αρώματα , γυναίκες , άντρες, ακόμα και οι στρατιώτες , οι κληρικοί και οι μοναχοί- οι τελευταίοι άλειφαν με αυτά το σώμα και τα μαλλιά τους, προκαλώντας την έντονη αντίδραση της Εκκλησίας. Οι γυναίκες παρασκεύαζαν μόνες τους αρώματα –τα μύρα όπως αποκαλούνταν- εφαρμόζοντας δικές τους συνταγές . Τα δημοφιλέστερα συστατικά ήταν το σούσινον , δηλαδή το αιθέριο έλαιο κρίνου, το μύρσινον από τη μυρτιά, η νάρδος από το ομώνυμο φυτό , το ρόδινον από τα τριαντάφυλλα, το οινάνθιον από άνθη αγριοστάφυλου, ο μόσχος και η σμύρνα. Πολλές από τις πολύτιμες πρώτες ύλες εισάγονταν από την Ανατολή και προορίζονταν για το παλάτι και την ανώτερη

τάξη των ευγενών. Τα αρώματα τοποθετούνταν σε μυροδοχεία, ειδικά φιαλίδια με ψηλό στενό λαιμό και πώμα, πολλά από τα οποία κατασκευάζονταν από πολύτιμα μέταλλα.

Το ταξίδι μας στο χρόνο τελειώνει κάπου εδώ. Μελετώντας τα …beauty habits εκείνης της μακρινής εποχής , διακρίνουμε την προσπάθεια των βυζαντινών να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ανάγκη να φροντίσουν και να καλλωπίσουν το σώμα τους, όπως είχαν μάθει, ως κληρονόμοι της αρχαιοελληνικής και ρωμαϊκής παράδοσης, αλλά και να είναι κοντά στις επιταγές της Εκκλησίας. Ίσως πάλι, να αποχαιρετούσαν υποσυνείδητα, τον κόσμο της Αρχαιότητας και έναν τρόπο ζωής που σιγά σιγά χανόταν στη λήθη. Ο Μεσαίωνας άλλωστε βρισκόταν ήδη ante portas ….

  • Το κείμενο «Στο μπουντουάρ της Θεοδώρας» δημοσιεύτηκε στο αφιέρωμα του περιοδικού “Elegant Travel” στο Βυζάντιο (τεύχος Nο 7 , Winter 2015-16) .


Πηγές: Προκοπίου Καισαρέως, Ανέκδοτα ή Απόκρυφη Ιστορία (Εκδόσεις Άγρα)-«Ο καλλωπισμός στο Βυζάντιο», Δ. Ναλπάντης (Beautification in Byzantium D. Nalpantis)-«Δραστηριότητες, καλλωπισμός και ενδυμασία της γυναίκας στον παλαιοχριστιανικό κόσμο» Ευτέρπη Μαρκή, Ευαγγελία Αγγέλκου, Μαρία Χειμωνοπούλου-Πάολο Τσεζαρέτι, «Θεοδώρα» (Εκδόσεις Ωκεανίδα)

 

 

 

© Copyright 2017 - Skingurus.gr

WHO IS WHO SKINGURUS    |    ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΗΣΤΕ ΜΑΖΙ ΜΑΣ

 

Disclaimer
Το περιεχόμενο των άρθρων και των πληροφοριών που δημοσιεύονται στο www.skingurus.gr προορίζονται αποκλειστικά για ενημερωτικό σκοπό. Σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστούν τη γνώμη των ειδικών (δερματολόγων, διαιτολόγων, γυμναστών κ.λπ.) αλλά ούτε και τη διάγνωση και τη θεραπεία. Αναζητήστε την επιστημονική συμβουλή του γιατρού σας ή άλλου επαγγελματία υγείας και μην αγνοήσετε ή τροποποιήσετε ποτέ την επιστημονική συμβουλή ή οδηγία ενός ιατρού, επειδή ενδεχομένως διαβάσατε κάτι διαφορετικό στο www.skingurus.gr. Η αποδοχή ή χρήση των όποιων πληροφοριών εμφανίζονται στο www.skingurus.gr γίνεται με αποκλειστικά δική σας ευθύνη.